Niemand wil in de schoenen van een vluchteling staan

'Ze stelen, onze veiligheid en die van onze kinderen komt in gevaar, ze krijgen geld, ze krijgen een woning. Eigenlijk krijgen zij alles.' Gert Koolhof (61), vrijwilliger bij Vluchtelingenwerk, schetst in rap tempo de beeldvorming over vluchtelingen. Hij heeft er dagelijks mee te maken. Zijn antwoord: 'Het is niet waar. Het is allemaal veel te kort door de bocht.'

Samen met zijn collega vrijwilligster Rita Reinders (53) zet hij zich met hart en ziel in voor de begeleiding van vluchtelingen, met name Syriërs en Eritreeërs, in Winsum en De Marne.

Gert kwam drie jaar geleden terug uit Tsjechië, nadat daar zijn kaashandel failliet was gegaan. 'Denk je dat ik lang op een huis heb moeten wachten? Nee hoor, binnen drie weken was dat voor mekaar. En de Sociale Dienst zei tegen me dat ik, gezien mijn leeftijd, maar leuk vrijwilligerswerk moest gaan zoeken.' En leuk vindt hij het; om zes uur 's morgens zit Gert al achter de computer, rond negen uur verschijnt hij 'op kantoor'. 'Wat bist du toch drok, jong' zeggen mensen om mij heen wel eens tegen me. En dat is ook zo. Er is veel te doen. Vooral als mensen nog maar net hun tijdelijke verblijfsvergunning (5 jaar, red.) hebben en een woonruimte toegekend hebben gekregen.'

Gas, water en licht

Aan voorbeelden waarbij Gert de nieuwe dorpsbewoners kan helpen heeft hij geen gebrek: ' Zij weten niets van het regelen van gas, water en licht, waar ze de taal kunnen leren, hoe ze hun kinderen moeten aanmelden voor een middelbare school, hoe ze een belastingaangifte moeten doen en allerlei ander papierwerk. Dat soort zaken wist ik zelf ook niet toen ik in Tsjechië ging wonen. En dan had ik nog niet eens een wekenlange intensieve vluchtreis van vier dagen en vier nachten in een bootje achter de rug. Want laat ik duidelijk zijn; alle vluchtelingen die ik tot nu toe hier heb leren kennen, zijn géén gelukzoekers. De IND gaat echt niet over één nacht ijs. Niet zomaar iedereen wordt toegelaten. De Syriërs die wij begeleiden bijvoorbeeld: als er niets meer in je straat overeind staat en ook de rest van het dorp ligt plat, dan lijkt het mij duidelijk . Niemand vlucht zomaar.'

28 jaar ervaring

Terwijl Gert zijn relaas gedreven ondersteunt met fysieke gebaren en stemverheffing, zit Rita rustig naast hem en lacht of knikt af en toe bevestigend. Zij heeft met haar 28 jaar ervaring als vrijwilligster al één en ander meegemaakt. Haar vertel je niks nieuws. 'In 1987 kwam bij ons in Leens een gezin uit Libanon in de straat wonen. Ik vond mensen uit andere culturen altijd al interessant en zag dat niemand zich om hen bekommerde. De kinderen liepen in dunne zomerkleertjes over straat en als er een vliegtuig over vloog, doken ze weg. Heel triest. Ook zij waren getraumatiseerd. Hoewel ik zie dat dat nu wel veel ernstiger is. Vluchtelingen praten niet snel over wat ze hebben meegemaakt, zeker niet als er landgenoten bij zijn. Ze vertrouwen niemand, het kan zomaar iemand van de geheime dienst zijn.'

Maatschappelijke begeleiding

Rita Reinders en Gert Koolhof
Rita werkte als leerkracht in het basisonderwijs en daarna als verpleegkundige. Naast haar betaalde werk zette ze zich als vrijwilligster in voor Vluchtelingenwerk, waarbij ze soms ook de combinatie opzocht. 'Tijdens mijn HBO-V opleiding bijvoorbeeld, koos ik bewust voor een stage bij de medische opvang in het AZC Leeuwarden. En later heb ik voor Vluchtelingenwerk spreekuren gedraaid in het AZC Winsum.' Haar laatste baan als verpleegkundige/groepsbegeleidster in een instelling voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten heeft ze vanwege de diagnose MS op moeten geven. 'Het is elke dag afwachten hoeveel energie ik heb, dus het voordeel van mijn vrijwilligerswerk bij Vluchtelingenwerk is dat ik het kan doen op tijden die bij mij passen. Ik doe de maatschappelijke begeleiding, op allerlei vlakken. Het begint met de intake, een huis bekijken en de mensen op weg helpen met de aankoop van spullen voor de inrichting van hun huis. Daarna moeten ze wegwijs gemaakt worden in de warboel van instanties. Ze hebben hulp nodig bij het invullen van formulieren, internetbankieren, de aanmelding op school van zichzelf en eventuele kinderen enzovoort. Alles wat voor ons vanzelfsprekend is, is voor vluchtelingen vreemd en nieuw. De start van een nieuw leven is moeilijk. De vluchtelingen hebben huis en haard verlaten. Familie en vrienden zijn ze kwijt geraakt. Je moet wel een heel goede reden hebben om te vertrekken naar een ander land met een compleet andere cultuur. Niemand wil in de schoenen van een vluchteling staan!'

Geen incidenten

In Winsum en De Marne wonen ongeveer 60 vluchtelingen; gezinnen, echtparen en alleenstaanden. Volgens Gert en Rita vinden er zelden tot geen incidenten plaats. Rita: 'Soms zie je buren wel achterdochtig kijken als er een gezin in de straat komt wonen en soms zijn er wel eens treiteringen. Maar meestal is dat de onbekendheid en komt het goed als we met elkaar in gesprek gaan. Veel Syriërs spreken goed Engels. Ook helpt het als men weet dat de nieuwkomers graag klusjes willen doen of zich op een andere manier willen inzetten voor het dorp. Pas was er een Syriër die een Eritreeër zijn huis hielp inrichten. Dat noem ik nou verbinding.'

Inburgeringscursus

Alle nieuwe inwoners nemen deel aan een inburgeringscursus. Er zijn op dit moment vier groepen met 15 deelnemers. Zij krijgen in De Blauwe Schuit in Winsum, onder leiding van een gediplomeerde docent, drie keer per week les van vrijwilligers van Vluchtelingenwerk. 'Elf ervan hebben hun examen al gedaan én zijn geslaagd', zegt Gert, niet zonder trots. 'De laatste tijd zijn er veel vluchtelingen die in eigen land al een goede opleiding hebben gehad en hier graag willen studeren. Wij begeleiden ze daarbij.' Vanwege de instroom van nieuwe vluchtelingen in de gemeente, en dus ook inburgeraars, wordt er sinds kort samengewerkt met Noorderpoort. 'Zij hebben een aantal cursisten overgenomen om te voorkomen dat mensen op een wachtlijst komen te staan. Dat zou ten koste gaan van de tijd die men heeft om in te burgeren', licht Gert toe.

Nieuw samenwerkingsverband

Rita benadrukt het belang van samenwerking tussen alle instanties. 'Er is een nieuw samenwerkingsverband in het leven geroepen tussen de gemeente, de Sociale Dienst, het Werkplein/UWV en Vluchtelingenwerk om mensen die hun inburgering hebben voltooid, verder te helpen met een eventuele vervolgopleiding of bijvoorbeeld een werkstage. Vrijwilligers in de functie van jobcoach helpen hen hierbij. Daarnaast werken we samen met de taalcoaches, de kerk, de universiteit en de sportvereniging.'

Tot slot heeft Rita één advies aan 'gewoon iedereen': 'Ga kijken bij een asielzoekerscentrum op een Open Dag, ga samen koken, leer ze fietsen, ga met ze voetballen. Want als vluchteling moet je vele malen beter je best doen om erbij te - mogen - horen. Zoek contact!'

Voor meer informatie over Vluchtelingenwerk en vacatures voor vrijwilligers, zie: www.vluchtelingenwerk.nl