Dualisme

Onder leiding van professor Elzinga, inwoner van de gemeente Winsum, is in 2002 de “Wet dualisering gemeentebestuur” tot stand gekomen.  Met deze wet is een scheiding aangebracht in de samenstelling, de functies en de bevoegdheden van raad en college.

Ontvlechting raad en college

In het huidige duale stelsel is de wethouder geen lid van de gemeenteraad. De wethouders vormen samen met de burgemeester het college van burgemeester en wethouders, het dagelijks bestuur van de gemeente. Vroeger was de wethouder lid van het college en van de raad en hij controleerde daardoor zichzelf. Voorstellen werden  door de gemeenteraad behandeld, waarbij de regie bij het college lag. Dat is tegenwoordig anders. De gemeenteraad stelt de eigen agenda vast en heeft de regie in hoofdlijnen.

Raad stelt de kaders, college voert uit

De raad controleert niet alleen,  maar stelt ook de kaders. De raad begint eerst met te bedenken welke doelen er in Winsum bereikt moeten worden. Een kader kan zijn dat er meer inwoners zouden moeten deelnemen aan sportactiviteiten. Na de vaststelling van de kaders is het aan het college om uitvoering te geven aan de wensen van de raad. De uitdaging daarbij is om de doelen te bereiken met het geld dat door de raad beschikbaar is gesteld.

Uw mening telt

Hoe het college de door de raad aangegeven doelen gaat bereiken bepaalt zij voor het grootste deel zelf. De raad bestuurt immers slechts op hoofdlijnen, zodat de raadsleden meer tijd hebben voor de volksvertegenwoordigende taak, met andere woorden het onderhouden van contacten met u, inwoner van Winsum. Niet alleen tijdens de verkiezingen is uw mening belangrijk, maar ook tijdens de raadsperiode. De partijen worden uitgedaagd om explicieter hun opvatting te geven. Een fractie (meerdere raadsleden van een partij) of een individueel raadslid stemt niet alleen meer zoals vroeger voor of tegen een voorstel, maar geeft ook beter aan waarom deze keuze wordt gemaakt. U kunt daardoor beter bepalen waar een partij voor staat en dat is belangrijk bij de komende verkiezingen. Want u stemt natuurlijk op de partij met de ideeën die het beste passen bij uw eigen ideeën!

Raadsgriffier: ook aanspreekpunt voor burgers

Om de raad in deze werkwijze te ondersteunen is er een raadsgriffier aangesteld. De raadsgriffier is ook hét aanspreekpunt voor burgers: de heer J. van der Meer, j.vandermeer@winsum.nl. Vragen over vergaderingen, over inspraak en alle andere aan de gemeenteraad gerelateerde zaken, kunt u aan hem stellen.

De aanleiding voor de bestuurlijke vernieuwing

Aanleiding voor deze bestuurlijke vernieuwing was, dat steeds minder burgers betrokken waren bij het functioneren van de gemeente en bij de raad in het bijzonder. Hierdoor leken burgers zich ook steeds minder medeverantwoordelijk te voelen voor de beslissingen, die door de gemeente genomen worden over zaken die te maken hebben met wonen, werken en leven in een gemeente zoals Winsum.

Eigen gemeentelijke invulling via de verordeningen

Elke gemeente kan binnen de hoofdlijnen van de wet Dualisering gemeentebestuur een eigen invulling geven door middel van het opstellen van verordeningen. Zo is er in een verordening afgesproken dat er een seniorenconvent is ingesteld. Hierin vormen de fractievoorzitters, de voorzitter van de raad (de burgemeester) en de griffier met elkaar een overleg waarin bepaalde bestuurlijke zaken worden afgestemd, waartoe de agenda van de raad of de commissies zich niet leent. Vanuit het seniorenconvent is een agendacommissie samengesteld, die de agenda opstelt voor de  raadsvergadering.

 

Overzicht van de belangrijkste uitkomsten van het duale stelsel.

Onderstaand wordt naar aanleiding van de vier belangrijkste uitkomsten van de wet Dualisering gemeentebestuur een aantal voorbeelden gegeven van voorgestane wijzigingen:

Uitkomst 1. Ontvlechting van raad en college

Dit betekent dat er sprake is van:

  • scheiding van raadslidmaatschap en wethouderschap, zodat de wethouder zichzelf niet meer controleert via de raad/het raadslidmaatschap
  • de raad gaat zich concentreren op de vertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende rol
  • de kandidaat-wethouder kan door de fractie gezocht worden van buiten de raad en van buiten de gemeente
  • aanwezigheid van de wethouder in de fractievergadering is niet meer vanzelfsprekend (de wethouders zijn nu nog uit de fracties voortgekomen)
  • wethouder (en burgemeester) zijn niet langer lid van een raadscommissie, mogen wel aanwezig zijn, maar hoeven niet perse aan beraadslagingen deel te nemen
  • bezwaarschriftcommissies blijven ongewijzigd, zodat raadsleden in dit geval kunnen adviseren over tegen collegebesluiten ingediende bezwaarschriften

 

Uitkomst 2. Versterking van de controlerende, verordende en budgettaire bevoegdheden van de raad

  • recht van initiatief (wijze van indiening, agendering en behandeling vast te leggen in een reglement van orde)
  • recht van amendement van ieder raadslid, zonder rekening te houden met drempels (bijv. aantal handtekeningen) (procedures zijn geregeld via reglement van orde)
  • recht van onderzoek/enquêterecht ten aanzien van het gehele door het college of door de burgemeester gevoerde bestuur- verplichte medewerking aan het onderzoek
  • recht van ambtelijke bijstand voor de raad en ieder individueel raadslid (de wijze waarop wordt geregeld en vastgelegd in een verordening)
  • de raad moet in de begroting ruimte creëren voor de beschikbaarheid van de ambtelijke ondersteuning
  • mondelinge en schriftelijk vragenrecht van ieder raadslid
  • inlichtingenplicht college: passieve (op verzoek verstrekken van informatie, bestaat nu ook al) en actieve inlichtingenplicht van het college jegens raad, door steeds vanuit zichzelf alle inlichtingen te verstrekken die de raad nodig heeft. Griffier en burgemeester houden toezicht op naleving van de afspraken. Eén en ander is geregeld via het reglement van orde
  • recht van interpellatie, de raad als geheel beslist of het recht wordt toegestaan
  • onderzoeksrecht van ieder raadslid/ de raad: enquêterecht
  • het bepalen van de agenda voor de raad: in plaats van college nu door raad of namens hen een agendacommissie
  • aangescherpte accountantscontrole:
  • getrouw-beeldverklaring jaarrekening en verslag met bevindingen van rechtmatigheid en doelmatigheid van de administratie en beheer
  • rekenkamerfunctie- onderzoeksrapportages voor de raad voor controle van het door het college of de burgemeester gevoerde bestuur (modellen voor financiële verordening) (eventueel in samenwerking met andere gemeenten): een structureel onderzoek naar doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid ten aanzien van deelonderzoeken. Elk jaar wordt een verslag aangeboden aan de raad. De afzonderlijke rapporten zijn openbaar
  • opstellen gedragscodes voor raad, wethouders en burgemeester, gericht op het waarborgen van de integriteit van raadsleden, wethouders en burgemeester inzake: onderscheid binnen de begroting naar productbegroting voor het college en een programmabegroting voor de raad
  • behandeling van de jaarrekening en het verslag begin juli

 

Uitkomst 3. Concentratie van bestuursbevoegdheden bij het college

Er zijn drie soorten bevoegdheden opgenomen in

  1. gemeentewet: het college is bevoegd om regels vast te stellen over de ambtelijke organisatie, met uitzondering van de organisatie van de griffie inzake rechtspositie van de ambtenaren; ambtenaren te benoemen, te schorsen en te ontslaan, met uitzondering van de griffier en de op de griffie werkzame ambtenaren en de accountant, die in dienst is van de (samenwerkende) gemeente(n). Alle al bestaande aanstellingen worden geacht afkomstig te zijn van het college;
  2. medebewindswetten: attributie aan het gemeentebestuur: nu verdere attributie naar college, na integrale wijziging van medebewindswetgeving hierop vooruitlopend d.m.v. aanpassing delegatiebesluit in het kader van vernieuwingsimpuls
  3. autonome bestuursbevoegdheid betekent wijziging grondwet

één en ander veronderstelt wijziging grondwet of wijziging delegatiebesluit, zoals voor toekennen subsidies, veelal geregeld via APV de raad blijft invloed uitoefenen via het opstellen van beleidskader, dat wil zeggen via de verordende en budgettaire bevoegdheden.

Uitkomst 4: Nieuwe bevoegdheden van de burgemeester door versterking van positie bij:

collegevorming: fractievoorzitters zijn verplicht de burgemeester te informeren over resultaten van collegeonderhandelingen, zodat deze zijn/haar opvattingen kenbaar kan maken

voorzitter van het college, meer inhoud door:

  • zorgplicht voor de eenheid van het collegebeleid en recht tot interventie
  • het toevoegen van onderwerpen, die portefeuilleoverstijgend zijn aan de collegeagenda en
  • in bespreking brengen

algemene zorgplichten:

  • toezien op een tijdige voorbereiding, vaststelling en uitvoering van het gemeentelijke beleid en van de daaruit voortvloeiende besluiten, afstemming tussen de daarbij betrokken personen en instellingen (coördinatiebevoegdheid)
  • zorgplicht ten aanzien van samenwerking met andere gemeenten en overheden
  • te interveniëren in alle gemeentelijke bevoegdheden- goede behartiging van zaken van de gemeente

als raadsvoorzitter

  • het prevaleren van de belangen van de raad boven die van het college
  • verantwoordelijk voor de invoering van de dualisering en de daarbij behorende cultuurverandering
  • bij afwezigheid vervangen door het (oudste) langstzittend raadslid of te kiezen waarnemer
  • bij representatie vervanging door wethouder

specifieke zorgplichten

  • toezien op kwaliteit van procedures op het vlak van burgerparticipatie (inspraakprocedures en interactieve beleidsvorming)
  • toezicht op zorgvuldige behandeling van bezwaarschriften (tijdig en zorgvuldig)
  • toezicht op zorgvuldige behandeling van klachten door het gemeentebestuur (interne en externe klachtenbehandeling d.m.v. gemeentelijke of nationale ombudsman)
  • burgerjaarverslag met betrekking tot de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening en burgerparticipatie en eventueel andere zaken, bijv. veiligheid- gelijk met jaarrekening en accountantverslag

De ambtelijke organisatie

  • betere waarborgen voor ondersteuning van de raad en raadsleden. Via een register worden afspraken gemaakt over de wijze waarop de ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie wordt geregeld.
  • het codificeren van het werken ten behoeve van het college, door
  • het recht op ambtelijke bijstand en fractieondersteuning
  • de formele positie van de gemeentesecretaris/secretarie, taken zijn: het ondersteunen van het college, de burgemeester en de door hen ingestelde commissies.
  • de formele positie van de ambtelijke organisatie
  • Het college benoemt, ontslaat en schorst voortaan de ambtenaren, niet zijnde de griffier en de griffie medewerkers
  • Het college zal voortaan de regels vaststellen over de ambtelijke organisatie, met uitzondering van griffier en griffie medewerkers

Navigatie binnen Dualisme